گرگان امروز

به نام خداوند لوح و قلم / حقیقت نگار وجود و عدم

ادغام روستاها در شهر؛ فرصت یا چالش؟

افزایش جمعیت و توسعه کالبدی شهر گرگان در سال های پایانی دهه 70 موجب شد تا پیشنهاداتی مبنی بر گسترش محدوده قانونی شهر گرگان مطرح شود؛ هر چند طرح این موضوع، مخالفت برخی کارشناسان را در همان زمان به همراه داشت اما سرانجام پس از طی مراحل قانونی، الحاق سه روستای اوزینه، قلعه حسن و انجیراب به شهر گرگان در سال های نخست دهه 80 انجام شد. ادغام این روستاها را در شهر از چند دیدگاه می توان مورد بررسی قرار داد.

بدون شک الحاق روستاها به شهر به تدریج بر متغییرهایی همچون الگوی مصرف، قیمت زمین، انگیزه ماندگاری، تغییر شیوه زندگی، تغییر کاربری اراضی و بهبود امکانات و خدمات زیربنایی و روبنایی اثر خواهد گذاشت و افزایش سطح توقعات و مطالبات ساکنان روستاهای ملحق شده به شهر را به دنبال دارد که یک رویداد مثبت ارزیابی می شود و شاخص های یاد شده، بخشی از انتظارات روستاییان پس از ادغام نقاط روستایی در شهر است که از این منظر، الحاق روستاها به شهر در نگاه نخست، اثرات مثبتی را در بر خواهد داشت؛ اما اکنون پس از گذشت چندین سال از الحاق یکباره سه روستا به شهر گرگان، برخی از آثار و نتایج نامطلوب این تصمیم شتابزده را می توان مشاهده کرد.

نباید از یاد برد که شهر و روستا دارای تفاوت های فرهنگی و اجتماعی هستند و معمولاً برآیند این تفاوت ها پس از ادغام نقاط روستایی در شهر بیش از پیش آشکار می­شود. با افزایش محدوده قانونی شهر و اضافه شدن روستاها به شهر، حوزه خدمات دهی و خدمات رسانی شهرداری نیز گسترده تر می شود و تعهدات شهرداری افزایش می یابد؛ شهرداری ملزم به ارائه خدمات شهری در محدوده ای می شود که در آغاز، ساکنان آن معمولاً از تمکین در برابر مقرارت شهرسازی خودداری می کنند؛ ساخت و سازهای غیرمجاز از سوی ساکنان همچنان انجام می شود و ممکن است پرداخت عوارض نیز غیرضروری تلقی شود؛ بنابراین برخلاف رسم معمول، ارائه خدمات و انجام فعالیت های عمرانی از سوی شهرداری در این مناطق که از نظر زیربنایی نیز بسیار ضعیف هستند برای شهرداری هزینه هایی بسیاری را در بردارد در حالی که مشارکت ساکنان این مناطق در تأمین منابع مالی شهرداری برخلاف دیگر نقاط شهر اندک است.

فاصله اندک سه روستای اوزینه، قلعه حسن و انجیراب تا شهر گرگان، مهم ترین دلیل الحاق این 3 روستا به شهر بوده است؛ هر چند که این اقدام، افزایش جمعیت شهری و کسب برخی امتیازات را برای شهر گرگان به دنبال داشت اما تحمیل هزینه هایی بسیاری را نیز برای مدیریت شهری در سال های اخیر در پی داشت. مدیریت شهری در حالی مجبور به پذیرش این هزینه ها می شود که در بسیاری از محلات مرکزی شهر یک پارک محله ای، یک فضای فرهنگی، ورزشی  و ... وجود ندارد. هزینه هایی که برای همسان سازی مناطق اضافه شده به شهر با دیگر نقاط شهر بر مدیریت شهری و در نهایت بر جمع کثیری از شهروندان تحمیل می شود.

مدیریت شهری در شهرهای توسعه یافته جهان در فرآیند الحاق روستا به شهر، علاوه بر بررسی شاخص هایی چون بافت جمعیتی و فاصله مکانی، چگونگی انطباق پذیری بافت کالبدی سکونتگاه های روستایی پیرامون با شهر را نیز مورد ارزیابی دقیق قرار می دهد و حتی در صورت تشخیص لزوم ادغام روستا در شهر، الحاق روستاها به شهر نه به طور یکباره بلکه در یک دوره زمانی مشخص انجام می شود آن هم با در نظر گرفتن راهکارهایی برای ساماندهی کالبدی. از سویی دیگر مقرارت شهرسازی پیش از هر اقدامی تبیین و به اجرا گذارده می شود.

از ادغام سه روستای قلعه حسن، انجیراب و اوزینه چندین سال می گذرد؛ در سالیان گذشته، شهرداری گرگان در بخش هایی چون ارائه خدمات شهری و فعالیت های عمرانی، اقدامات مناسبی را در این مناطق انجام داده است؛ در این شرایط، اجرای برنامه های مربوط به توانمندسازی در سه روستای ملحق شده به شهر گرگان و تلاش بیشتر برای تحقق انتظام کالبدی در این نقاط برای جلوگیری از اتلاف منابع، ضروری است.

تصویر: محدوده ای در کوی قلعه حسن (یکی از روستاهای ادغام شده در شهر گرگان)

 

پی نوشت: یادداشت فوق، چندی پیش در ویژه نامه استانی یکی از نشریات سراسری به چاپ رسید. 

نویسنده : احسان ارشاد : ۱٠:۱٧ ‎ق.ظ ; دوشنبه ۱٥ خرداد ۱۳٩۱
Comments نظرات () لینک دائم