گرگان امروز

به نام خداوند لوح و قلم / حقیقت نگار وجود و عدم

گام های مردد روی خطوط موازی

در جهان امروز ایجاد و گسترش حمل و نقل چند وجهی و ترکیبی از مهم ترین ارکان توسعه یافتگی هر کشور محسوب می شود که در این میان حمل و نقل ریلی از جهات بسیار تأثیری متمایز دارد. سامانه ارتباط ریلی را می توان به همچون رودخانه ای دانست که روح آبادانی را در کالبد یک منطقه می دمد و علاوه بر ایجاد ارتباط آسان و ایمن بین مراکز و نقاط منفصل از هم در منطقه، سبب ایجاد انواع مراکز مرتبط و غیرمرتبط تولیدی و خدماتی در پیرامون خود گردیده و امکان شکل گیری و ایجاد ارتباط شبکه ای مستمر و هم افزایی بیشتر مراکز مختلف به طور فرامنطقه ای را فراهم می آورد چرا که ترانزیت و جا به جایی کالا، ارزش اقتصادی سیاسی بالایی دارد و بعضاً مانند ترانزیت نفت حتی ارزش راهبردی نیز دارد. به همین جهت اعتلای صنعت راه آهن در داخل کشور و حتی فراتر از مرزهای جغرافیایی توسط دولت مورد توجه قرار گرفته که ثمرات بسیاری را برای کشور دربر داشته است.

تعهد بین المللی ایران در اتصال راه آهن گرگان به آسیای میانه

براساس توافقات صورت گرفته فی مابین 3 کشور ایران، ترکمنستان و قزاقستان در مهر ماه سال 1386(اکتبر 2007) در اجلاس کشورهای ساحلی دریای خزر در تهران، مقرر شد کشورهای قزاقستان و ترکمنستان ساخت راه آهن برای اتصال به خطوط راه آهن ایران را در آن سوی مرزها آغاز نمایند و دولت ایران نیز متعهد گردید با اتصال مستقیم راه آهن گرگان به اینچه برون به طول حدوداً 70 کیلومتر ارتباط ریلی کشور با آسیای میانه را با هدف تأمین ارتباطات فرامنطقه ای و بین المللی ایران برقرار نماید.

بدیهی است که احداث این مسیر ریلی که طول آن بیش از 800 کیلوتر می باشد اثرات شگرفی را به طور خاص در زمینه ی جا به جایی کالا و مبادلات اقتصادی منطقه برجای خواهد گذاشت و سه کشور اصلی بنیانگذار این راهروی بین المللی در مسیر انتقال کالا می توانند با استفاده از توان های اقتصادی و ایجاد شرایط مناسب، بخش حمل و نقل منطقه را توسعه داده و به همکاری های منطقه ای یاری رسانند که خود سبب ایجاد همگرایی در منطقه خواهد شد ضمن آنکه این محور، رینگ دالان حمل و نقل اروپا-قفقاز-آسیای میانه (تراسکا) و ایران را تکمیل نموده و همزمان در کاهش وابستگی کشورهای آسیای مرکزی به ترانزیت از طریق راه آهن روسیه مؤثر می باشد و با اتصال این محور به گرگان و ارتباط آن با کریدور راه آهن سراسری ایران، امکان برقراری ارتباط ریلی کشورهای مذکور با خلیج فارس نیز فراهم می گردد.

 
 تغییر یکباره مسیر گرگان – اینچه برون و افزایش دوبرابری طول مسیر!

در طی سالهای گذشته دو کشور قزاقستان و ترکمنستان تا حد زیادی به تعهدات صورت گرفته عمل نمودند و بخش زیادی از مسیر ریلی فوق در این کشورها احداث گردید اما در ایران به جهت تعلل در اجرای این پروژه اکنون با تغییر مسیر آن و دو برابر کردن طول مسیر به نظر می رسد در اجرای تعهدات بین اللملی با چالش مواجه خواهیم شد؛ چرا که مطابق توافقات اصولی صورت گرفته این مسیر باید تا پایان سال 2011 افتتاح و به بهره برداری برسد. مسیر اولیه این خط آهن از گرگان به اینچه برون به طول 70 کیلومتر بود و اینک با تغییر یکباره مسیر از گرگان به گنبد و سپس به اینچه برون و افزایش طول مسیر از 70 کیلومتر به 143 کیلومتر عملاً اجرای این پروژه در بازه زمانی کوتاه پیش رو دور از ذهن به نظر می رسد؛ به علاوه در مسیریابی راه آهن همواره این اصل مدنظر است که ساخت مسیر هزینه ی زیادی در بر نداشته باشد و مخارج بهره برداری و نگهداری آن بهینه باشد ضمن آنکه طولانی تر نمودن این مسیر، اجرای شبکه فیبر نوری مورد نیاز راه آهن را در فرصت کوتاه باقی مانده با مشکل مواجه خواهد نمود.


لزوم بازنگری در تغییرات صورت گرفته و ضرورت اجرای محور مصوب پیشین

 تغییر مسیر فوق به طور یکباره و کاملاً به نحوی غیرمنتظره و بدون در نظر گرفتن مباحث فنی صورت گرفت؛ اکنون از نگاه علمی بنا به دلایل متعدد باید هرچه سریع تر بازنگری فوری و لازم صورت پذیرد:

1 – محور گرگان – اینچه برون از چند جهت بر واریانت و مسیر پیشنهادی اخیر(گرگان – گنبد – اینچه برون) ارجحیت دارد؛ نخست آنکه در مسیر مستقیم گرگان به اینچه برون منطقه ی ویژه اقتصادی اترک واقع شده است و تردیدی نیست که دسترسی یک منطقه ی ویژه ی اقتصادی به راه آهن سبب بهره وری بیش از پیش منطقه ویژه از ظرفیت ترانزیتی ریلی خواهد شد؛ در دیگر نقاط کشور نیز همواره اهتمام دولت بر دسترسی مناطق ویژه به راه آهن بوده است که از آن جمله می توان به پروژ راه آهن در مناطق ویژه اقتصادی یزد، سلفچگان، پارس، سرخس و ... اشاره کرد. همچنین شهرک صنعتی آق قلا نیز به عنوان فعال ترین شهرک صنعتی در استان شرایطی مشابه منطقه ویژه اقتصادی اترک دارد. به علاوه فاصله اندک محور مستقیم گرگان – اینچه برون تا بندر چند منظوره و در حال احداث خواجه نفس امکان ارتباط ریلی این بندر را با این محور بین المللی در آینده امکان پذیر خواهد نمود.

2 - ارتباط تمامی کریدورها و شبکه های بین المللی ریلی کشور با آن سوی مرزها به طور مستقیم و با مرکزیت ثقل ریلی و محوریت مراکز استانها(با توجه به کارکرد سیاسی-اداری آنان) برقرار می شود؛ چه آن دسته از خطوط ریلی کشور که به بهره برداری رسیده و چه محورهایی که در حال مطالعه و طراحی می باشند؛ همچون کرمانشاه به عراق به محوریت شهر کرمانشاه، زاهدان به پاکستان به محوریت شهر زاهدان، اردبیل به ارمنستان به محوریت شهر اردبیل، تبریز به ترکیه با محوریت شهر تبریز، گیلان به آذربایجان با محوریت شهر رشت، خوزستان به بصره با محوریت اهواز و . . .. همان طور که ملاحظه می شود تمامی مراکز استانهای مرزی نقش شاهراه ریلی را برعهده دارند؛ چنانچه تصمیم شتاب زده فوق در استان عملی شود گرگان اولین و تنها مرکز استانی خواهد بود که با وجود دارا بودن موقعیت ارتباطی برتر در سطح استان، در مجموعه شبکه شریانی ریلی کشور  بدون درنظرگرفتن ملاحضات سیاسی و اداری در حاشیه قرار خواهد گرفت.   

3 - موقعیت ویژه گذرگاهی(چهارراهی جاده ای) و قرارگیری در مسیر کریدور جاده ای و ترانزیتی شمال شرق به شمال غرب و بُعد مسافت کوتاه و مجاورت گرگان با مهمترین پایانه های فرودگاهی و دریایی استان، گرگان را به لحاظ موقعیت در جایگاه یک گره ارتباطی قرار داده است. طراحان و برنامه ریزان به هنگام طراحی خطوط و شبکه های ارتباطی از جمله راه آهن، همواره شاهراه یا مرکز ثقل ریلی را بر گره ارتباطی که دارای انشعاب های متعدد می باشد، منطبق می سازند تا یک سکونتگاه برتر منطقه ای یا مادر شهر ناحیه ای همچون گرگان این نقش را ایفا نماید و حداکثر بهره وری حاصل شود.

 
لزوم جابه جایی ایستگاه راه آهن گرگان و جانمایی سایت جدید

علاوه بر مباحث مطروحه ی فوق مکان کنونی ایستگاه راه آهن گرگان نامناسب بوده و با توجه به قرارگیری آن در محدوده قانونی شهر و احداث بلوک ها و مجتمع های مسکن مهر در مجاورت آن، مکان گزینی سایت جدید راه آهن امری ضروری است.

 ایستگاه راه آهن گرگان با قدمتی نزدیک به نیم قرن

 

یادداشت آرشیوی مرتبط:

تغییر در طرحهای مصوب راه آهن استان و نادیده انگاشتن اصول بنیادین

 
پی نوشت 1: متن بالا در ادامه و به نحوی مکمل یادداشت آرشیوی قبلی درباره ی راه آهن می باشد که برخی نکات مطروحه در نوشته ی قبلی به جهت کمک به درک بهتر موضوع مجدداً در این یادداشت نیز مورد اشاره قرار گرفته است.

پی نوشت 2:  یادداشت فوق در روز شنبه مورخ 25 تیرماه در یکی از نشریات محلی به چاپ رسید.

نویسنده : احسان ارشاد : ٧:٠٧ ‎ب.ظ ; یکشنبه ٢٦ تیر ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم