گرگان امروز

به نام خداوند لوح و قلم / حقیقت نگار وجود و عدم

ضرورت تسریع در روند بازنگری طرحهای جامع و تفصیلی گرگان

طرح جامع شهر عبارت از طرح بلند مدتی است که در آن نحوه استفاده از اراضی و منطقه‌بندی مربوط به حوزه‌های مسکونی، صنعتی، بازرگانی، اداری و کشاورزی و تأسیسات و تجهیزات و تسهیلات شهری و نیازمندیهای عمومی شهری، خطوط کلی ارتباطی و محل مراکز انتهایی خط (ترمینال) و فرودگاهها و بنادر و سطح لازم برای ایجاد تأسیسات و تجهیزات و تسهیلات عمومی مناطق نوسازی، بهسازی و اولویتهای مربوط به آنها تعیین می‌شود و ضوابط و مقررات مربوط به کلیه موارد فوق و همچنین ضوابط مربوط به حفظ بنا و نماهای تاریخی و مناظر طبیعی، تهیه و تنظیم می‌گردد. طرح جامع شهر بر حسب ضرورت قابل تجدیدنظر خواهد بود.

طرح تفصیلی نیز طرحی است که بر اساس معیارها و ضوابط کلی طرح جامع، نحوه استفاده از زمین های شهری را در سطح محلات مختلف شهر و موقعیت و مساحت دقیق زمین برای هر یک از آنها و وضع دقیق و تفصیلی شبکه عبور و مرور و میزان تراکم جمعیت، تراکم در واحدهای شهری، اولویت های مربوط به مناطق بهسازی، توسعه و حل مشکلات شهری و موقعیت کلیه عوامل مختلف شهری در آن تعیین می شود. به دنبال طرح جامع و به منظور انجام برنامه های اجرایی تصویب شده این طرح تهیه می گردد.(برگرفته از کتاب طرحها و برنامه های شهرسازی، دکتر مصطفی بهزادفر، نشر شهر، ١٣٨٨)

دوران برنامه ریزی متمرکز، آمرانه و خطی سپری شده و نزدیک به نیم قرن است که طرحهای جامع و تفصیلی چونان ابزارها و اسناد هدایت توسعه ی فضایی شهرهای کشورمان هستند اما همچنان ناشناخته اند و به نظر می رسد حتی بسیاری از مدیران شهری نیز به درک موجز و درستی از کارکرد این طرحها و حداقل کارایی آنها در بازه ی زمانی اجرای طرح ندارند که نتیجه ی آن مدیریت‌های سلیقه‌ای، بی‌برنامه و مقطعی است. در این راستا چنانچه نقیصه های موجود که در عرصه های برنامه ریزی، مدیریت شهری و شهرسازی در شهر گرگان وجود دارند را مورد بررسی و ریشه یابی قرار دهیم مسئله ای بسیار حساس و مهم در ذهن متبادر خواهد شد و آن فقدان طرحها و برنامه های بروز و کارآمد شهری است. مصداق بارز این مدعا طرح جامع کنونی شهر گرگان است که افق و دوره ی زمانی اجرای آن در سال ٨۵ پایان یافته است و باید اذعان داشت که طرح های فعلی مورد استناد در مجموعه شهرداری و سازمان های متولی نظیر مسکن و شهرسازی فاقد کارایی لازم است.

 نخستین طرح جامع گرگان در سال ۵٩ تصویب شد و پس از آن در سال ۶۴ و سپس ٧۵ مورد تجدید نظر و بازنگری قرار گرفت اما گویا وعده ی رئیس سازمان مسکن و شهرسازی استان مبنی بر اتمام تهیه طرح جامع تجدید نظر گرگان تا پایان شهریور سال ٨٩  هنوز محقق نگشته و یا حداقل در رسانه ها تاکنون خبری با این عنوان منتشر نشده است. این معضل در خصوص طرح تفصیلی شهر گرگان نیز تا حدی صدق می نماید چرا که بر پایه معیارها و ضوابط طرح جامع، طرح تفصیلی شهر گرگان تهیه و در سال ١٣٧٩ به تصویب کمیسیون ماده پنج(طرح تفصیلی) رسید و این طرح نیز امروز جوابگوی نیازهای مرکز استان نیست. چرا که بر اساس اطلاعات کسب شده توسط نگارنده پس از تصویب طرح تفصیلی شهر گرگان در سال ١٣٧٩ تغییرات متعددی طی جلسات کمیسیون ماده پنج صورت گرفته که منجر به تغییرات ساختارهای کالبدی و کارکردی شهر شده است. تعداد تغییرات انجام گرفته در کمیسیون ماده پنج شهر گرگان با سایر شهرهای استان قابل قیاس نیست و طرح تفصیلی مصوب که توسط مشاورین طرح جهت اجرا ارائه گردیده دستخوش تغییرات بسیاری شده است. چنانچه این روند غیر اصولی ادامه یابد، برهم خوردن توازن ساختارها و عملکردهای شهری گرگان را باعث شده و خسارات جبران ناپذیری را بر جای خواهد گذاشت.

در فرآیند تهیه طرحهای جامع و تفصیلی جدید گرگان باید توجه داشت که طرحهای جدید را می توان در قالب طرحهای ساختاری – راهبردی تهیه نمود مشابه آنچه که در شهر رشت انجام پذیرفت. لازم به ذکر است که قرار دادن طرحهای ساختاری – راهبردی به معنی طرح جامع صحیح نیست. طرحهای ساختاری و راهبردی هم می توانند جامع باشند و هم تفصیلی. هر چند که به اعتقاد برخی هنوز زمان تهیه و اجرای طرحها در قالب مذکور در شهرهای میانی و متوسط در ایران فرا نرسیده است!

طرحها و برنامه های کالبدی و فضامحوری نظیر جامع و تفصیلی، زمانی پاسخ دهندگی پیدا می کنند که با اسنادی چون طرحهای موضوعی و موضعی برای موضوعات خاص و نواحی ویژه از شهر که نیاز به برنامه ریزی عملیاتی و اجرائی خاص دارند همراه گردند.

اسنادی چون طرح جامع را می توان هر ۵ سال یکبار تحت فرایند اصلاح و بازنگری قرار داد تا از انعطاف پذیری بیشتری برخوردار گردند. چرا که با توجه به بالا بودن سرعت تغییر و تحولات در حوزه های گوناگون شهری مطالعات سال پایه نمی توانند در سالهای حین اجرای طرح بدون بهنگام سازی ملاک عمل قرار گیرند و به همین خاطر است که امروزه بسیاری از متولیان مدیریت شهری در جهان به تهیه و اجرای طرحهای سیال شهری که از انعطاف پذیری و واقعیت گرایی بیشتری برخودارند روی آورده اند.

توضیح١: طرحهای ساختاری و راهبردی در مقیاس شهر و پایین تر از آن کاربرد دارند و طی فرآیند تصمیم گیری و تصمیم سازی باید به برنامه های بالادست خود توجه کنند. در چارچوب طرح ساختاری-  راهبردی که الگوی کلی ساختار و سازمان کالبدی شهر را شکل می دهد، دهها تقسیم بندی دیگر نیز صورت می گیرد: محدوده تاریخی، فرهنگی، مناظر و فضاهای طبیعی، محدوده های روستا شهری، محدوده مراکز شهری، صنعتی و . . . مشخص شده و اولویت برنامه ریزی عمل، تعیین می شود.

توضیح٢: کمیسیون ماده پنج(کمیسیون طرح تفصیلی) بر اساس ماده پنج قانون تاسیس شورای عالی شهرسازی و معماری ایران در سال ١٣۵١ به منظور بررسی و تصویب طرح های تفصیلی شهری و تغییرات آنها در هر استان به ریاست استاندار یا معاونت عمرانی استانداری و به عضویت رئیس سازمان مسکن و شهرسازی، ‌مدیر کل میراث فرهنگی، ‌رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان، ‌رئیس شورای شهرستان که طرح تفصیلی مربوط به شهر یا نقاط در قلمرو آن شهرستان در دستور کار کمیسیون قرار دارد،‌ شهردار شهری که طرح تفصیلی مربوط به آن در کمیسیون مطرح است و نماینده مهندسین مشاور یا ارگان دیگری که عهده دار تهیه طرح تفصیلی شهر مورد بحث کمیسیون  است،‌ تشکیل می شود.


تصویر ماهواره ای میدان شهید قندهاری( ترمینال) گرگان و محدوده پیرامون

نویسنده : احسان ارشاد : ۱۱:٤٩ ‎ب.ظ ; پنجشنبه ٩ دی ۱۳۸٩
Comments نظرات () لینک دائم