گرگان امروز

به نام خداوند لوح و قلم / حقیقت نگار وجود و عدم

تابلوهای نه چندان راهنما / ضرورت ارتقاء تابلوهای راهنما در گرگان

هویت بصری هر شهری به عواملی چون جغرافیا، شهرسازی، معماری بناهای فرهنگی و تاریخی و وسایل حمل و نقل آن بستگی دارد و یکی از بیرونی ترین لایه های این هویت که بر معماری و طبیعت شهر اثرگذار است، انواع طراحی های شهری، رنگ و بافت مساکن، مبلمان شهری، اعلان ها، تبلیغات و علایم راهنماست. این علایم از پلاک خانه ها گرفته تا تابلوهای بین شهری به عنوان یکی از محصولات گرافیکی با مصرف بسیار، زیر نظر یک مدیریت واحد شهری به اسم شهرداری اداره و اجرا می شوند.

مجموعه مبلمان شهری اجزاء و امکاناتی هستند که با ویژگیهای مختلف خود (مثل شکل، رنگ، تعدد یا فراوانی، نوع مکانگیری مناسب و امثالهم) در ارتقای کیفیت و کمیت محیط، در ویژگیهای بصری و ارتقاء خوانایی، در خدمت رسانی به مردم، امور ترافیکی و حمل و نقل و رفع نیازهای مختلف، نقشی در خور توجه ایفا می نمایند. اهم این ویژگیها و ضوابط مرتبط با این مبلمانها تحت عناوین تابلوها، ایستگاهها، تجهیزات روشنایی، نیمکتها، ظروف زباله، کیوسکها، تجهیزات ایمنی و . . . ارائه می شوند. مبحث مبلمان شهری یک از مهمترین و کلیدی ترین مباحث برنامه ریزی شهری و شهرسازی در شهرهای امروزی است که در این نوشتار به یکی از مهمترین اجزاء آن که تابلوهای راهنما می باشند پرداخته و بررسی وضعیت سایر بخشهای زیرمجموعه مبلمان شهری در گرگان را به آینده وا می نهیم.

در سال 1670 اولین علایم راهنمایی مشابه با علایم امروزی در کشور مجارستان طراحی و ساخته شد و در ایران نیز سابقه ساخت و بکارگیری این تابلوها به بیش از شصت سال قبل باز می‌گردد.

بنابر استانداردهای موجود، تابلوهای راهنما برای مؤثر بودن نیاز به چهار شرط اصلی دارند: نخست نیازی را برآورده کند. دوم جلب توجه کند و به هنگام شب به خوبی قابل رؤیت باشد. سوم مفهومی را به طور صریح و روشن بیان نماید. چهارم در محل صحیح نصب شده تا زمان کافی را جهت واکنش در اختیار قرار دهد.

از طرفی دیگر در مورد تابلوهای نصب شده در شهر علاوه بر پارامتر‌های بالا به زیبایی تابلو نیز به عنوانی یک عنصر مبلمان شهری باید توجه داشت همچنین به دلیل اهمیت نقش نوشتار تابلوها در شناخت سریع و جلوگیری ازسوءتفاهمات، اینگونه علایم در محافل بین‌المللی و ملی به دقت بررسی و انتخاب گردیده اند.

تابلوهای شهری از حیث کارکرد به انواع مختلفی تقسیم می شوند نظیر: تابلوهای ترافیکی، معرفی میادین و معابر، راهنمای مسیر، طرح تزئین، اطلاع رسانی، تبلیغاتی، انتظامی، اخباری، اخطاری، راهنمایی اماکن تجاری، درمانی، فرهنگی و ورزشی خاص، مراکز مهم گردشگری و . . .. متأسفانه در گرگان تابلوهای راهنما وضعیت چندان مطلوبی ندارند و به همین جهت، اصول و پیشنهاداتی که در این یادداشت یادآوری می گردند، می تواند برای دستگاههای اجرایی ذیربط همچون شهرداری، راه و ترابری و راهنمایی و رانندگی مفید واقع گردد.

١) یکی از مهمترین معضلات مربوط به تابلوهای راهنما در گرگان نادیده انگاشتن استاندارهای رایج در این خصوص می باشد. بنابر استانداردهای جهانی در بزرگراه‌ها رنگ زمینه سبز و رنگ نوشتار سفید، در خیابان‌های شریانی و درجات پائین‌تر رنگ زمینه تابلو سفید و رنگ نوشتار سیاه، در مقاصد شهری رنگ زمینه تابلو سفید و رنگ نوشتار مشکی و در مقاصد توریستی رنگ زمینه تابلو قهوه‌ای و رنگ نوشتار سفید استفاده می‌شود که بی توجهی به این استانداردها در رابطه با تابلوهای نصب شده در سطح شهر گرگان محسوس بوده و متأسفانه این موارد کمتر مورد توجه بوده است.

٢) تابلوهای اطلاع رسانی، به ویژه تابلوهای تعیین جهت خروج و مسیر رانندگان بایستی کاملاً در معرض دید بوده و در مکانی نصب شوند که فرصت کافی را برای تصمیم گیری و اقدام به منظور پیشگیری از هر گونه تزاحم در اختیار رانندگان قرار دهد. ابعاد تابلوها باید طوری انتخاب شود که از مسافتی مناسب قابل دیدن و درک کردن باشد. در این رابطه نصب تابلوهایی با ابعاد و ارتفاع مناسب بسیار حائز اهمیت می باشد. به عنوان مثال بهتر است که در مسیری چون بزرگراه شهید کلانتری از تابلوهای پایه بلند که به صورت عرضی و در ارتفاعی مناسب در سایر بزرگراههای مشابه استفاده می گردد نصب شود. در سایر مسیرها نیز غالباً تابلوها در اندازه‌های کوچک تعبیه شده‌‌اند که دید ندارند و بلا استفاده هستند. که از آن جمله می توان به تابلوهای راهنمای پایانه های مسافربری و حمل و نقلی همچون راه آهن گرگان، فرودگاه گرگان و ترمینال مسافربری اشاره کرد(تابلوهای کوچک و نامناسب موجود در حوالی میدان شهداء در مجاورت امامزاده عبداله از آن جمله است) که اصلاح آنان و نصب تابلوهایی بلند تر و بزرگتر فوق العاده ضروری و الزامی است. 

٣) تابلوها و علائم شهری باید هر چند سال یکبار تعمیر و بازسازی شوند و یا در صورت لزوم تعویض گردند. در شهر گرگان بعضاً تابلوهایی را مشاهده می نماییم که رنگ و استحکام خود را از دست داده‌اند و برای شهروندان گویا نیستند. به همین علت کنترل‌های دوره‌ای و بازدیدهای منظم و شناسایی علائم معیوب و مشکل‌دار از اهمیت بسیاری برخوردار است.

۴) نصب تابلوها و علائم شهری نقش مهم و کلیدی در هدایت و راهنمایی شهروندان و مسافران برای پیدا کردن مسیرهای درون شهری دارد. ضرورت اصلاح برخی تابلوهای موجود و ایجاد تابلوها و علائم جدید جهت نمایاندن مراکز درمانی، نظامی، انتظامی و  اداری(خصوصاً مجتمع ادارات استان در ورودی غربی شهر)، مراکز عمده تجارت و خرید شهر و بازارهای قدیمی با عنایت به نقش حساس گرگان از نگاه سیاسی و اداری و گردشگری کاملاً ملموس است.

۵) ناهارخوران، النگ دره و روستای زیارت از جمله مکان‌هایی هستند که گردشگران وارد شده به گرگان به محض ورود به شهر برای یافتن مسیرهای منتهی بدانها چشم می‌دوانند، پس لازم است که در کلیه مسیرهای درون شهری، همچنین پیرامون شهر(بلوارهای صیاد و کاشانی)، سه راهی ناهارخوران-گلشهر و . . . تابلوهای واضحتر و مناسبتری از علائم موجود با ارتفاع بیشتر و ابعادی بزرگتر نصب گردد. حال بماند که در نصب تابلوها و علائم موجود در سطح شهر کمتر توجهی به تفرجگاه هزارپیچ گردیده است.

۶) تقریباً در هیچ کجای شهر گرگان نمی توانید تابلوهای راهنمایی را مشاهده کنید که هدایتگر مسافران و گردشگران به به سمت آثار و اماکن تاریخی و فرهنگی باشند. در شهرهایی چون یزد، کرمان و اصفهان، علائم موجود به خوبی نمایانگر مکانهایی چون موزه ها و بافتهای تاریخی این شهرها می باشند اما در شهری چون گرگان هیچگونه تابلو و علامتی که معرف بافت قدیم و تاریخی گرگان، موزه گرگان، کاخ موزه گرگان و موزه صنایع دستی باشد حتی در نواحی مرکزی شهر نصب نگردیده و مسافران وارد شده به شهر گرگان پس از چندین روز گشت و گذار حتی از وجود بافت ارزشمند تاریخی گرگان که از شاخصترین بافتهای تاریخی است بی اطلاع اند. 

٧) در رابطه ی با تابلوهای راهنما یکی از مسائل مورد توجه خصوصاً در شهرهای بزرگ، مراکز استانها و شهرهای گردشگر پذیر، نصب تابلوهایی در ابعاد و ارتفاع و شکل مناسب از نظر گرافیکی و محتوا در ورودی شهر و شهرستان می باشد. بدین جهت ضروریست که در مسیرهای ورودی شهرستان به ترتیب در شرق در حوالی پارک جنگلی قرق، در غرب پس از سه راهی بندر ترکمن و در جنوب پیش از فرودگاه بین المللی گرگان تابلوهایی نصب گردد که ضمن خوشامد گویی، ویژگی های طبیعی و تاریخی گرگان نیز در آنها نمایان باشد. همچنین نصب تابلوهایی با همان مضامین در ورودیهای اصلی شهر یعنی بلوارهای جرجان، استرآباد و هیرکان الزامی است.

٨) مراکز دانشگاهی گوناگون همچون دانشگاه علوم پزشکی گرگان، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، دانشگاه جامع گرگان و  . . . نیز در این خصوص تاکنون چندان مورد توجه نبوده اند و به همین منظور نصب تابلوهای راهنمای مراکز آموزش عالی در گرگان جهت ارائه خدمات مناسبتر به دانشجویان تازه وارد، ضروریست.

موارد مذکور شامل عناوین و مسائلی می باشد که در خصوص تابلوهای راهنمای شهری برای نگارنده تاکنون مشهود بوده و مسلماً جهت ارتقاء و بهینه سازی تابلوهای راهنمای شهری، فهرست فوق قابل بسط می باشد. امید است که این موارد مورد توجه مدیران و مسئولان محترم شهری و سایر نهادهای مرتبط در گرگان واقع شود

نویسنده : احسان ارشاد : ۱۱:٢۸ ‎ق.ظ ; یکشنبه ٢۳ آبان ۱۳۸٩
Comments نظرات () لینک دائم