گرگان امروز

به نام خداوند لوح و قلم / حقیقت نگار وجود و عدم

فضاهای عمومی و امنیت شهری در گرگان - بخش اول

توسعه پایدار شهری با مفاهیمی چون شهرنشینی پایدار، شهر سالم و شهر اکولوژیک در هم آمیخته است و دیدگاه‌های انسان محوری، اقتصاد محوری و طبیعت محوری، روند کلی پارادایم توسعه پایدار شهری است. در دیدگاه نوین، هر یک از متغیرهای امنیتی در ارتباط با پایداری شهری ارزیابی می‌شوند و بر این اساس معیارهای اجرایی سیاست‌های شهری مبتنی بر محورهای گوناگون است که در یک نظام همبسته تحلیل می‌شوند.

یکی از مشکلاتی که این روزها به نحوی گریبانگیر شهرمان گردیده است افزایش نابهنجاری های اجتماعی و رشد ناامنی است. انتشار اخبار مربوط به برخی اعمال مجرمانه و بزهکاری ها و حتی افزایش متدکیان، برای گرگان و ساکنان فرهنگ مدار این دیار تاریخی بسیار نگران کننده است. البته همچنان که پیش تر گفته شد بخشی از این نابهنجاری ها را باید زاییده ی مهاجرتهای بی حد و حصر و نبود هیچ تدبیر و برنامه ای برای رفع آن، عدم طرح این مسئله در سطح کلان و مطرح نبودن آن به عنوان یکی از معضلات اصلی استان دانست که برآیند آن، این روزها بدین طریق در این شهر و دیار هویدا می گردد. آنچه مسلم است فضای متراکم از انبوه جمعیت ناآشنا و غریبه، محیطی مساعد برای تخطی از قواعد و هنجارهای زندگی شهری فراهم کرده و زمینه انواع بزهکاری ها و جرم و جنایت را به وجود آورده است.

نباید از یاد برد که وقوع چنین حوادثی(به خصوص اگر مرتکبین این اقدامات شرورانه، خود را از چنگال قانون مصون ببینند) علاوه بر آنکه آرامش و امنیت روانی شهروندان را سلب می نماید چهره ی نامناسبی از این شهر را در نظر افکار عمومی به تصویر خواهد کشید که یقیناً این مسئله بسیاری از افقهای ترسیم شده برای رشد و توسعه شهرمان را به خطر می افکند.

اگرچه قانون برای حل معضلاتی چون ناامنی به طور صریح مدیران شهری را مخاطب قرار نداده، اما اهمیت این موضوع به حدی است که امروزه دست اندرکاران و مدیران شهری تلاش می کنند در حوزه های مختلف برنامه ریزی و ارایه خدمات این معضل اجتماعی را کاهش دهند.

تأثیر مستقیم فضاهای شهری بر رفتارهای جرم زا از جمله مباحثی است که در سالهای اخیر بیش از پیش در محافل آکادمیک مطرح گردیده است.

عواملی که امنیت شهری را از بین می برند و موجب تهدید یا کاهش امنیت شهرهای بزرگ می شوند، بسیارند و برخی فضاهای شهری یکی از عوامل اصلی تهدیدکننده امنیت شهرها هستند، این فضاها معمولاً از دید محفوظ هستند به همین خاطر فضاهای مطمئنی برای فعالیت های غیرمجاز و ناهنجار محسوب می شوند. همچنین بسیاری از کارشناسان معتقدند شهرها برای اینکه ایمن باشند باید برای همه گروه های سنی - جنسی ساخته شوند و برنامه ریزان شهری باید تفاوت های سنی و جنسیتی را در ساخت آنها مورد توجه قرار دهند. در حالی که جامعه ما روز به روز بیش از گذشته شهری می شود باید به نیازهای ملموس شهروندان نیز با تأکید بر جمعیت، سن و طبقه توجه کرد.

امنیت اجتماعی و به طور کل امنیت، ارتباط مستقیمی با فضا و ساخت و ساز شهری دارد. یک فضای شهری مناسب تا حد زیادی تأمین کننده امنیت و فضای نامناسب از بین برنده آن و زمینه ساز انواع آسیب ها و معضلات اجتماعی است. فضاهای نامناسب شهری، فضاهای بی دفاع، محلات ناامن، شهرهایی با معماری صرفاً مردانه همه و همه از عوامل تهدیدکننده امنیت شهری و اجتماعی هستند.

فضاهای شهری را بر اساس میزان تعاملات  اجتماعی  به ۳ دسته تقسیم می کنند:

١) فضاهای عمومی: فضاهایی است که دسترسی به آن به همه اعضای جامعه امکان پذیر است. اما فرد در انجام کارها و اعمال خود آزادی کامل ندارد وهنجارها و قوانین جامعه رادر نظر می گیرد.

٢) فضاهای نیمه عمومی: فضاهایی است که برای استفاده عموم آزاد است اما به دلیل محدویت و هدف وکاربری، استفاده کنندگان خاص خود را دارد.

٣) فضاهای خصوصی: فضاهای است که به وسیله اشخاص اشغال می شود.

به عقیده بسیاری از کارشناسان و منتقدان، امروزه مفهوم اجتماع جای خود را به “همزیستی اجباری” در شهر داده است. فضاهای سنتی که امکان مشارکت عمومی افراد در تصمیم گیری های جمعی را فراهم می کرد از میان رفته و شبکه های ارتباطی کنونی قابل رویت نیستند در نتیجه پدیده جدیدی به نام ”نافضایی” یا ”فضاهای نامرئی” ظهوریافته که بعد جدیدی به زنجیره زمانی و فضایی شهر افزوده شده است.

فضاهای شهری می توانند بر شدت و ضعف جرایم تأثیر مستقیم بگذارند. بعنوان مثال توزیع مواد مخدر نیازمند دو یا چند نفر محدود است که حاشیه برخی پارک ها و فضاهای داخل آنها این فضا را پدید می آورد اما فروش فیلم یا نوارهای غیرمجاز در میادین شلوغ شهر انجام می گیرد. برای روشن شدن بیشتر موضوع می توان این مثال را آورد: اقدام مثبتی که توسط شهرداری گرگان در خصوص احداث زیرگذرهای عابر پیاده انجام می شود ممکن است تبعات منفی- از جمله تبعات امنیتی- را به یاد آورد مثلاً با احداث یک زیر گذر برای جدایی حرکت پیاده از سواره که اقدامی مثبت در جهت حفظ جان شهروندان به شمار می رود در صورت عدم وجود تمهیدات لازم، این زیر گذر تبدیل به مکانی امن برای مجرمان می گردد. فضاهای شهری جرم زا تحت عنوان فضاهای بی دفاع شهری نیز یاد می شوند و تعریفی که از آنها شده این است که نسبت به سایر فضاهای شهری قابلیت بیشتری برای بروز جرم دارند. اینگونه فضاها که به نوعی فضاهای گم نیز نامیده می شوند فضاهایی هستند که بنابر دلایل کالبدی، خارج از دید محسوب می شوند. فضاهای غیر قابل دفاع، فضاهایی هستند که به کسی تعلق ندارد و کسی از آنها مواظبت و نگهداری نمی کند. خیابانها و معابر تاریک، زیرپله های شهری، داخل زیرگذرها، پل های هوایی، زمین های فرورفته و گودها، فضاهای دارای پوشش گیاهان انبوه، کارگاههای ساختمانی نیمه کاره و ... مواردی از فضاهای بدون دفاع در شهرها هستند که خصوصاً در حواشی شهر ما نیز به وفور به چشم می خورند و ساماندهی این فضاها در راستای برقراری بستری امن برای شهروندان گرگانی امری ضروری و اجتناب ناپذیر است.   

نویسنده : احسان ارشاد : ۸:٥٩ ‎ب.ظ ; چهارشنبه ٢۱ مهر ۱۳۸٩
Comments نظرات () لینک دائم