گرگان امروز

به نام خداوند لوح و قلم / حقیقت نگار وجود و عدم

استقرار امکانات و مراکز درمانی استان؛ بایدها و نبایدها

دسترسی به خدمات بهداشتی و درمانی حق مسلم هر شهروند است و ایجاد ساختارهای مناسب برای فراهم نمودن امکانات بهداشتی و درمانی در نقاط مختلف کشور، از مهم‌ترین وظایف دولت‌هاست، در کشور ما نیز طرح سطح‌بندی خدمات درمانی در جهت دستیابی به این مهم تدوین شده است و برنامه ها و اسناد فرادستی توسعه در کشور همچون برنامه های 5 ساله توسعه، طرحهای ملی و استانی آمایش سرزمین، اسناد ملی توسعه استانها و . . . حاوی رهنمودهایی مبتنی بر الزامات ملی و منطقه ای و نیازهای موجود با ملحوظ داشتن اصول علمی در توزیع مراکز و خدمات درمانی می باشند. 

کمبود تخت های بیمارستانی و بخشهای تخصصی و فوق تخصصی از مهمترین مشکلات بخش درمان در گرگان و استان است اما در حال حاضر چگونگی توزیع و تخصیص امکانات درمانی یکی از چالشهای عمده به شمار می رود.

سطح‌بندی خدمات درمانی براساس معیارهای متعددی انجام می‌گیرد:جمعیت منطقه، جمعیت تحت پوشش و میزان بیماردهی منطقه(تعداد بیماران بستری شده به ازای هزار نفر جمعیت در یک سال)، تخت روزاشغالی(مجموع تعداد تخت‌هایی که در یک دوره زمانی مشخص (روز، ماه، سال) توسط بیمار اشغال شده است)، درصد اشغال تخت(‌درصدی از تخت‌های بخش یا بیمارستان که در یک دوره زمانی مشخص اشغال شده است) نوع و شیوع بیماری در آن ناحیه، تنوع تجهیزات و تخت، برخی از این ویژگی‌ها هستند. در طرح سطح‌بندی خدمات درمانی، بیمارستان‌ها و مراکز درمانی به چند دسته تقسیم شده‌اند که شامل محلی، ناحیه‌ای، بلوکی، منطقه ای، قطبی و کشوری است. یکی از مهم‌ترین مزیت‌های این سطح‌بندی آن است که از رفت و آمدهای اضافه بیمار جلوگیری به عمل می‌آید. به عنوان مثال شهرستان مرواه تپه در محدوده ای قرار گرفته است که مرکز منطقه ای آن گرگان، مرکز بلوک آن گنبد و مرکز ناحیه ای آن کلاله است. حال اگر بیماری در مرواه تپه نتواند درمان شود به سطح بالاتر یعنی کلاله انتقال داده می‌شود و در صورتی که در آنجا درمان نگردد، به گنبد منتقل شده و در صورتی که در آنجا نیز امکان درمان وجود نداشته باشد قاعدتاً باید به گرگان انتقال داده شود. در نتیجه لزومی ندارد بیماری که در کلاله می‌تواند مورد درمان قرار گیرد در همان ابتدا به گرگان مراجعه نماید. (این مثال براساس سطح بندی های رایج در کشور است که ممکن است در بعضی موارد در مقایسه با آنچه که عینیت می یابد تا حدی متفاوت باشد.)

نکته ظریف و بسیار مهم دیگر آنکه یکی از شاخصه‌های مهم اندازه‌گیری بهره‌وری، کارایی است بدان معنا که به چه اندازه توانسته‌ایم از منابع خود استفاده نماییم. این در حالی است که شبکه بهداشت و درمان کشورمان، دارای تجهیزات متعددی است که یا آنقدر فرسوده شده‌اند که عملکرد آنها ناچیز است یا آنقدر مجهز هستند که پرسنل آموزش و توانایی لازم برای استفاده از آنها را ندارند،‌ یا آنکه در برخی از بیمارستان‌‌ها تجهیزات مورد نیاز وجود ندارد و در برخی از بیمارستان‌ها تجهیزات بلااستفاده مانده‌اند. این نابسامانی شاید از آن جهت است که اولویت تجهیزات برای هر یک از بیمارستان‌ها به خوبی برآورد نشده است. سطح‌بندی خدمات درمانی در کشور می‌تواند گام مهمی در ساماندهی تجهیزات بیمارستان‌ها و مراکز درمانی در نقاط مختلف باشد، بنابراین با انجام مطالعات نیازسنجی می‌توان نیازهای حال و آینده شهرستان‌ها را برآورد نمود و بر اساس مدل پیش‌بینی به دست آمده با استفاده از روش‌های علمی در خصوص توسعه و بهبود عملکرد بیمارستان‌ها گام برداشت. نظام سطح‌بندی با نگاهی بر اقتصاد بهداشت به دنبال بهره‌وری از منابع و امکانات مراکز درمانی و بیمارستان‌هاست.

مهم‌ترین فاکتورهای تأثیرگذار در استقرار هر یک از تخت‌های تخصصی در هر شهرستان عبارت است از:
- جمعیت شهرستان
- ضریب رشد جمعیت و مهاجرت پذیری ‏
- حجم مراجعه به تفکیک تخت تخصصی (بر اساس مطالعه گذشته نگر)
- مقایسه حجم مراجعه به ازای هر 1000 نفر جمعیت شهرستان (بیمارپذیری) با بیمارپذیری استانی و سپس بیمارپذیری کشوری و استفاده از این مقایسه در محاسبات بعدی به تفکیک هر تخت تخصصی ‏
- متوسط اقامت بستری در هر تخت تخصصی به تفکیک.
- ضریب اشغالی که می‌خواهیم ایجاد نماییم (تعداد تخت مورد انتظار بستگی به این دارد که چه ضریب اشغالی بخواهیم ایجاد کنیم، به عبارت دیگر تعداد تخت‌های درمانی که بخواهیم ضریب اشغال 40% باشد دو برابر زمانی است که بخواهیم ضریب اشغال 80% ایجاد نماییم.)‏
- چگونگی ارتباط با سطح‌ بعدی ارجاع از نظر جغرافیایی.
- امکانات موجود هر شهرستان از نظر فضا- تجهیزات و تخت‌های دایر.

در سند مطالعات آمایش سرزمین در بخش راهبردهای سازماندهی فضایی امکانات درمانی و بهداشتی، ارتقای مراکز درمانی کلیه مراکز استانها و شهرهای با جمعیت 250 هزار تا 500 هزار نفر تا سطح بیمارستان منطقه‌ای (سطح 4 نظام خدمات درمانی) مورد تأکید خاص قرار گرفته است. (دقت و توجه لازم در این قسمت بر این نکته ضروریست که تأکید این بند بر شهرهای بالای 250 هزار نفر است نه شهرستانهای دارای این میزان جمعیت)

بر اساس شاخصها و توضیحات فوق، مراکز درمانی در سطح شهرستان گرگان ایفاگر نقشهای منطقه ای هستند و به تبع آن بیمارستانهای گرگان نیز غالباً بیمارستانهایی با عملکرد و حوزه ی نفوذ منطقه ای محسوب می گردند.

درک این واقعیات و اصول تصریح شده فوق، سوال و ابهامی اساسی را در ذهن متبادر می نماید که با توجه به نقش مراکز درمانی گرگان در سطح منطقه و استان(و در نظر داشتن موارد مطرح شده فوق)، جمعیت شهرستان گرگان(یک چهارم جمعیت استان)، ضریب رشد بالای جمعیت و مهاجرپذیری روزافزون گرگان، حجم انبوه مراجعان به مراکز درمانی و بیمارپذیری بی نظیر و بی رقیب در سطح استان  و . . . استقرار برخی امکانات تخصصی و فوق تخصصی در سطح استان تا چه میزان با اصول یاد شده در این نوشتار مطابقت دارد؟ چگونه است که بر اساس سطح بندی های رایج و اسناد و برنامه های موجود، گرگان در بخش درمان، مرکز منطقه تعریف می گردد اما بخشهایی نظیر: مرکز جراحی قلب باز، سانترال لیزیک و جراحی چشم، اولین و پیشرفته ترین دستگاه سنگ شکن برون اندامی کلیه، مرکز تحقیقات پزشکی هسته ای و . . . در سایر شهرهای استان مستقر می گردند؟ البته کاملاً بدیهی است که به عنوان مثال راه اندازی یک بیمارستان 96 تختخوابی در شهرستانهایی چون بندرگز یا علی آباد حق مسلم ساکنان آنهاست اما تأسیس بخشهای فوق الذکر در هر منطقه و شهرستانی به جز مرکز استان با چه انگیزه ای و بر اساس کدام اصل صورت می پذیرد؟ براساس اصول برنامه ریزی فضایی، پراکنش اینگونه بخشها و مراکز تنها تنزل شاخص دسترسی به این امکانات را سبب خواهد شد ضمن آنکه بخش قابل توجهی از متخصصین شاغل در اینگونه مراکز نیز ساکن در مرکز استان می باشند.

متأسفانه گرگان و شهروندان گرگانی در بخش درمان با مشکلات و نابسامانی های بسیار مواجه اند. بدون شک مستهلک بودن و کمبود تخت و امکانات لازم در بیمارستانهای گرگان یکی از مهمترین معضلات موجود استان است. از 8 بیمارستان موجود در گرگان 6 بیمارستان عمری بیش از 40 سال دارند. بیمارستانی نظیر 5 آذر که 80 سال از عمر آن می گذرد حدود 150 تختخواب مازاد بر ظرفیت در آن قرار گرفته که این خود نمایانگر وضعیت تأسف برانگیز بیمارستانی است که بیشترین مراجعات در سطح استان به آن صورت می گیرد.

در طی چند سال اخیر شاهد احداث و راه اندازی چندین بیمارستان در سایر شهرستانهای استان نظیر: آق قلا، کلاله و علی آباد بوده ایم که بسیار قابل تقدیر است. اما متأسفانه در خصوص پروژه های درمانی مصوب در مرکز استان بعضاً اقدامی عملی صورت نپذیرفته و یا برخی پروژه ها که از مدتها قبل عملیات اجراییشان آغاز گردیده همچنان در رؤیای افتتاح به سر می برند که از آن جمله می توان به موارد زیر اشاره نمود:

مرکز سوانح و سوختگی، مرکز پرتو درمانی (دستگاه شتاب دهنده خطی)، مرکز پیشگیری و درمان سرطان گوارش، بیمارستان تخصصی و فوق تخصصی 200 تختخوابی، طرح توسعه بیمارستان حکیم جرجانی، بیمارستان جایگزین 5 آذر و . . . که  امیدواریم با همت هر چه بیشتر مسئولین ذیربط در آینده نه چندان دور شاهد بهره برداری از این پروژه ها باشیم.

*******

مخاطبین و بازدیدکنندگان محترم می توانند در صورت تمایل، در باکس اول خبرنامه، نام و در باکس دوم، ایمیلشان را (در سمت چپ وبلاگ) وارد نمایند که در این صورت از بروزرسانی گرگان امروز در هر نوبت مطلع خواهند شد.

نویسنده : احسان ارشاد : ۱۱:٢٤ ‎ب.ظ ; سه‌شنبه ۱۳ مهر ۱۳۸٩
Comments نظرات () لینک دائم