گرگان امروز

به نام خداوند لوح و قلم / حقیقت نگار وجود و عدم

مهاجرت، بیکاری و کمی ابهام زدایی

در آغاز بحث برای تبیین هر چه بهتر موضوع، نگاهی می افکنیم به آمارهای ارائه شده توسط مرکز آمار ایران در خصوص مهاجرین وارد شده به استان و همچنین شهرستان گرگان. بر اساس اطلاعات موجود در طی دوره ی 10 ساله 75 – 85 بیش از 300000 نفر به استان گلستان مهاجرت نموده اند که از این تعداد بیش از 97000 نفر در گرگان سکنی گزیده اند. به عبارتی حدود یک سوم مهاجران وارد شده به استان، هم اکنون در گرگان اقامت نموده اند که این رقم در نوع خود حیرت آور است و نشان از حاد بودن وضعیت گرگان از حیث روند رو به تزاید مهاجرت به این شهرستان دارد. ارقام ذکر شده تنها مربوط به مهاجران برون استانی است. به موازات ورود بخش قابل توجهی از مهاجرین از خارج استان، مسئله مهاجرت درون استانی نیز مطرح است. به طوری که هر ساله تعداد قابل توجهی از افراد از سایر شهرها و روستاهای داخل استان به گرگان عزیمت می نمایند. اگر نگاهی به وضعیت سایر مراکز استانها بیافکنیم یقیناً شرایط کنونی گرگان را بسیار بغرنج خواهیم یافت. هر چند که شاید در این شاخص از نظر عدد و رقم برخی مراکز از گرگان پیش باشند اما عامل تعیین کننده، ارتقاء شاخصهایی چون سرانه های عمومی و رشد زیرساختها همپای افزایش جمعیت است و تنها از این طریق می توان مقایسه تطبیقی و صحیحی را صورت داد. بررسی اجمالی وضعیت سرانه های عمومی در گرگان در مقایسه با سرانه های متداول کشوری(و نه حتی سرانه های استاندارد) و در نظر داشتن رشد جهش یافته جمعیت این شهر نیز به خوبی نمایانگر وضعیت نامساعد کنونی گرگان در قیاس با شهرهای همردیف است که در صورت استمرار روندهای موجود و عدم اتخاذ تدابیر لازم، موقعیت اسفناکی را در آینده ی نه چندان دور برای شهر تاریخی گرگان باید انتظار داشت. پس از اثبات مسئله ی مهاجرت و شناخت آن به عنوان یک معضل، باید در نظر داشت که این پدیده، مشکلات ثانویه ای را جدای از موارد ذکر شده در گرگان موجب گردیده است که به برخی از این موارد اشاره می گردد.

١) معمولاً برخی مهاجران به محض ورود به نقاط شهری در زورآبادها یا سکونتگاههای غیر رسمی مستقر می شوند و خلق زاغه ها را سبب می گردند. این مناطق مبتنی بر تجهیز شخصی سکونتگاه با استفاده از موارد در دسترس، کمبود امکانات بهداشتی، سبک های زندگی نیمه روستایی و شرکت در اقتصاد غیر رسمی می باشند. نمونه هایی از این پدیده(اسکان غیر رسمی) در برخی نقاط گرگان به چشم می خورد.

٢) اختلاط قومی و ترکیب بومیان با مهاجرین، ساخت اجتماعی - فرهنگی ناهمگنی در این شهر به وجود آورده است. دکتر محسنی(استاد جامعه شناسی دانشگاه گرگان) تحقیقی در خصوص مطالعه و بررسی جامعه شناختی جرایم گروههای قومی بصورت موردی در استان گلستان انجام داده اند. با انجام این تحقیق مشخص شده است که بین گروههای قومی و جرم، همبستگی و رابطه معنی داری وجود دارد و مهاجرت بعنوان یک عامل تأثیر گذار بر جرم که یکی از شاخصهای توسعه اجتماعی می باشد در بین متغییرهای مستقل شناخته شده است.

٣) وجود فاصله و عدم پذیرش اجتماعی بین اقوام مختلف که از آن تحت عنوان بحران ادغام اجتماعی یاد می شود.  

۴) از همه مهمتر اثرات عمیق مهاجرت بر وضعیت اشتغال است. یکی از دلایل عمده ی افزایش تعداد بیکاران و نرخ بالای بیکاری، سلب شدن فرصتهای شغلی از بومیان به واسطه ی حضور روزافزون مهاجرین است. کاملاً واضح و مبرهن است که همواره بین افزایش جمعیت و افزایش نرخ بیکاری رابطه ی همبستگی مثبت و مستقیم برقرار است. هیچگاه رشد جمعیت، افزایش فرصتهای شغلی را سبب نخواهد شد. بنابراین سیل ویرانگر مهاجرت، افزایش نرخ بیکاری را موجب می شود نه کاهش آنرا. مگر آنکه ازدیاد جمعیت بر مبنای یک برنامه ریزی از پیش صورت گرفته روی داده باشد که معمولاً این موارد در مراکز رشد و توسعه و نقاطی که با هدف تعادل بخشی و تمرکز زدایی در شبکه سکونتگاهی تعریف شده اند و زیرساختهای مورد نیاز در آنان مهیا گشته اتفاق می افتد.حقیقتاً برای شهرستانی چون گرگان که 25 درصد جمعیت استان را در خود جای داده تاکنون چه تدبیر ویژه ای در جهت رفع مشکل بیکاری اندیشیده شده و کدام برنامه و پروژه ی جریان ساز و اشتغال زا به منصه ظهور رسیده؟     

۵) بدیهی است که تمامی شهرها و سکونتگاههای انسانی در مرتبه ای مهاجرفرست و در مرتبه ای مهاجرپذیر می باشند. آنچه که در این بین از نظر علم جمعیت شناسی حائز اهمیت است مقوله ی موازنه مهاجرت می باشد. هرگاه موازنه ی مهاجرت از مثبت به منفی میل نماید آنگاه وقوع بحرانهای اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی محتمل خواهد بود. طبعاً از گرگان افرادی به سایر شهرها مهاجرت نموده اند اما آنچه که مهم است تعداد و درصد افراد خارج شده و حجم مهاجرین وارد شده به مرکز استان است. آمار و شواهد موجود حاکی از بر هم خوردن تعادل بین این دو می باشد. به عبارت ساده تر میزان و درصد مهاجرین وارد شده به گرگان چندین برابر افرادی است که از گرگان به شهرها و استانهای دیگر رفته اند.

پی نوشت: فرصتها و تهدیدهای مرتبط با جمعیت در گرگان را در آینده دقیق تر موشکافی خواهیم نمود.

نویسنده : احسان ارشاد : ۱٢:۳٤ ‎ق.ظ ; پنجشنبه ۱ مهر ۱۳۸٩
Comments نظرات () لینک دائم