گرگان امروز

به نام خداوند لوح و قلم / حقیقت نگار وجود و عدم

مدرسه دینی پانصد ساله ؛ یادگاری از دارالمؤمنین استرآباد

مدرسه علمیه عمادیه با بیش از پانصد سال قدمت امروز به عنوان‌ میراثی ماندگار در قلب گرگان تاریخی قرار دارد که نوع معماری آن علاقه‌مندان و گردشگران زیادی را می تواند به خود جلب نماید؛ از این رو در نوشتار ذیل به بیان برخی ویژگی‌های منحصر به فرد این حوزه علمیه کهن می‌پردازیم.

این بنا حدود پانصد سال پیش توسط فردی خیر به نام خواجه عمادین ساخته شد. تولیت و تصدی مدرسه از دیرباز بر عهده خانواده سپهر استر آبادی بود که همگی از علمان مشهور دوره خود بودند که در حفظ و نگهداری موقوفات مدرسه و اداره طلاب و حوزه درسی در رشته‌های مختلف علوم عربی اشتغال داشتند. نقل شده در یک مقطع زمانی محصلین علوم دینی این مدرسه آنقدر زیاد شدند که طلبه های خارج از شهر در داخل اتاق‌ها و طلبه‌های شهری جلوی حجره ها اسکان داشتند.

این بنا بر اساس شواهد موجود به دوره صفویان بر می‌گردد و از بانیان، معماران و مرمت کاران این بنا شیخ اسماعیل قاضی معمار، کربلایی رمضانعلی و حاج حسین کافی هستند و وقف نامه هایی از دوران شاه طهماسب و شاه سلیمان صفوی در خصوص این مدرسه وجود دارد که مؤید قدمت این مدرسه علمیه است. ساختمان مدرسه تاکنون چهار بار تجدید بنا شده و سابقاً درب ورودی آن در ضلع جنوبی قرار داشته که بعداً به ضلع غربی انتقال یافت.

این بنا حدود بیست سال پیش یک بنای زنده بود که طلاب علوم دینی شهر استرآباد و اطراف آن و حتی از مازندران و هزار جریب نکاء جهت فرا گرفتن علوم دینی در این مدرسه بیتوته کرده و از محضر مدرسین وقت استفاده می‌کردند. رقبات زیادی هم از مستغلات شهری و اراضی مزروعی در طول زمان گذشته به وسیله افراد خیر وقف این مدرسه شده و درآمد آن برای تعمیرات مدرسه و کمک به مدرسین و طلاب هزینه می‌شد.

 متأسفانه در رژیم گذشته در اجرای قانون اصلاحات ارضی رقبات موقوفه که اکثراً اراضی مزروعی و موقوفه بودند به بهانه تبدیل به احسن فروخته شده و همین امر سبب شده تا مدرسه تعطیل و خالی از استادان و طلاب شود و از سوی دیگر با ساخت مدرسه جدید علوم دینی امام خمینی(ره) این بنا بیش از پیش از نظر افتاد. این مدرسه در دوره پهلوی اول نیز مدتی به عنوان ژاندارمری مورد استفاده قرار گرفت.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی و با تصویب ماده واحده زمینه احیاء و برگشت موقوفات فراهم شده و از طرفی حجت السلام غلامحسین سپهر استر آبادی تلاش فراوانی نسبت به تعمیر و آبادی مدرسه و جذب طلبه و احیاء مدرسه همت کرد‌، اما در سال 1369 شمسی نیز در اختیار هیأت رزمندگان قرار گرفت و با عنوان مدرسه علمی رزمندگان رسماً افتتاح شد و چند سالی بیشتر ادامه نیافت هم اکنون مدرسه خالی از سکنه است و در حال مرمت است.

مدرسه علمیه عمادیه با پلانی مستطیل شکل و به صورت چهار ایوانی و به فرم حیاط مرکزی است که همه عناصر آن به صورت قرنیه و با فرم و ریتم منظم و یک‌سانی کنار هر قرار گرفته اند. ورودی بنا در جناح غربی و در شرق مرکز محله درب نو، در بافت قدیم گرگان قرار دارد. این ورودی سقف و پوشیده از تیرهای ضخیم چوبی افقی است. در دو طرف شمالی و جنوبی درب ورودی بناء مغازه هایی قرار دارد که محل کار کسبه است و ارتباطی به فضای داخلی مدرسه نداشته است. باید یادآور شد که مغازه های اطراف وقف بر مدرسه هستند. ورودی، دارای یک درب چوبی بزرگ است که با توجه به اسناد تاریخی، آمده است که این درب از مدرسه علمیه یوسفیه در میرکریم به آنجا آورده شده است.

قبل از درب ورودی دو سکو وجود دارد که به جهت استراحت و نشستن ایجاد شده است. بعد از درب اصلی مدرسه به اولین چیزی که بر می خوریم ایوان زیبای شرقی مدرسه است که درست مقابل ایوان غربی قرار گرفته است. جرزهای ورودی از داخل مدرسه دارای طاق نماهایی است که نسبت به سطح زمین تقریبا نیم متر بالاتر اجرا شده است و عمق آن حدود سی سانتی متراست بله این طاق نماها چوب کار شده است که تقسیم کننده نیروی بار وارده بر جرز است و از طرف دیگر مانع تخریب و جابجایی آجرهای لبه خارجی ضلع افقی طاق نماها می شود.

مدرسه علمیه عمادیه دربنو

نمایی از مدرسه علمیه عمادیه دربنو  گرگان

مدرسه علمیه عمادیه گرگان میراث ماندگاری است که با بیش از پانصد سال قدمت می تواند به عنوان یکی از مراکز مهم برای جذب گردشگر مذهبی مورد توجه قرار گیرد هر چند که متولیان امر در معرفی این اثر ارزشمند به قدر کافی کوشا نبوده اند به طوری که بسیاری از ساکنان گرگان زمین حتی از وجود چنین اثری بی اطلاع اند./

نویسنده : احسان ارشاد : ۱٢:٤٦ ‎ق.ظ ; یکشنبه ۱٧ امرداد ۱۳۸٩
Comments نظرات () لینک دائم