گرگان امروز

به نام خداوند لوح و قلم / حقیقت نگار وجود و عدم

تابلوهای نه چندان راهنما / ضرورت ارتقاء تابلوهای راهنما در گرگان

هویت بصری هر شهری به عواملی چون جغرافیا، شهرسازی، معماری بناهای فرهنگی و تاریخی و وسایل حمل و نقل آن بستگی دارد و یکی از بیرونی ترین لایه های این هویت که بر معماری و طبیعت شهر اثرگذار است، انواع طراحی های شهری، رنگ و بافت مساکن، مبلمان شهری، اعلان ها، تبلیغات و علایم راهنماست. این علایم از پلاک خانه ها گرفته تا تابلوهای بین شهری به عنوان یکی از محصولات گرافیکی با مصرف بسیار، زیر نظر یک مدیریت واحد شهری به اسم شهرداری اداره و اجرا می شوند.

مجموعه مبلمان شهری اجزاء و امکاناتی هستند که با ویژگیهای مختلف خود (مثل شکل، رنگ، تعدد یا فراوانی، نوع مکانگیری مناسب و امثالهم) در ارتقای کیفیت و کمیت محیط، در ویژگیهای بصری و ارتقاء خوانایی، در خدمت رسانی به مردم، امور ترافیکی و حمل و نقل و رفع نیازهای مختلف، نقشی در خور توجه ایفا می نمایند. اهم این ویژگیها و ضوابط مرتبط با این مبلمانها تحت عناوین تابلوها، ایستگاهها، تجهیزات روشنایی، نیمکتها، ظروف زباله، کیوسکها، تجهیزات ایمنی و . . . ارائه می شوند. مبحث مبلمان شهری یک از مهمترین و کلیدی ترین مباحث برنامه ریزی شهری و شهرسازی در شهرهای امروزی است که در این نوشتار به یکی از مهمترین اجزاء آن که تابلوهای راهنما می باشند پرداخته و بررسی وضعیت سایر بخشهای زیرمجموعه مبلمان شهری در گرگان را به آینده وا می نهیم.

در سال 1670 اولین علایم راهنمایی مشابه با علایم امروزی در کشور مجارستان طراحی و ساخته شد و در ایران نیز سابقه ساخت و بکارگیری این تابلوها به بیش از شصت سال قبل باز می‌گردد.

بنابر استانداردهای موجود، تابلوهای راهنما برای مؤثر بودن نیاز به چهار شرط اصلی دارند: نخست نیازی را برآورده کند. دوم جلب توجه کند و به هنگام شب به خوبی قابل رؤیت باشد. سوم مفهومی را به طور صریح و روشن بیان نماید. چهارم در محل صحیح نصب شده تا زمان کافی را جهت واکنش در اختیار قرار دهد.

از طرفی دیگر در مورد تابلوهای نصب شده در شهر علاوه بر پارامتر‌های بالا به زیبایی تابلو نیز به عنوانی یک عنصر مبلمان شهری باید توجه داشت همچنین به دلیل اهمیت نقش نوشتار تابلوها در شناخت سریع و جلوگیری ازسوءتفاهمات، اینگونه علایم در محافل بین‌المللی و ملی به دقت بررسی و انتخاب گردیده اند.

تابلوهای شهری از حیث کارکرد به انواع مختلفی تقسیم می شوند نظیر: تابلوهای ترافیکی، معرفی میادین و معابر، راهنمای مسیر، طرح تزئین، اطلاع رسانی، تبلیغاتی، انتظامی، اخباری، اخطاری، راهنمایی اماکن تجاری، درمانی، فرهنگی و ورزشی خاص، مراکز مهم گردشگری و . . .. متأسفانه در گرگان تابلوهای راهنما وضعیت چندان مطلوبی ندارند و به همین جهت، اصول و پیشنهاداتی که در این یادداشت یادآوری می گردند، می تواند برای دستگاههای اجرایی ذیربط همچون شهرداری، راه و ترابری و راهنمایی و رانندگی مفید واقع گردد.

١) یکی از مهمترین معضلات مربوط به تابلوهای راهنما در گرگان نادیده انگاشتن استاندارهای رایج در این خصوص می باشد. بنابر استانداردهای جهانی در بزرگراه‌ها رنگ زمینه سبز و رنگ نوشتار سفید، در خیابان‌های شریانی و درجات پائین‌تر رنگ زمینه تابلو سفید و رنگ نوشتار سیاه، در مقاصد شهری رنگ زمینه تابلو سفید و رنگ نوشتار مشکی و در مقاصد توریستی رنگ زمینه تابلو قهوه‌ای و رنگ نوشتار سفید استفاده می‌شود که بی توجهی به این استانداردها در رابطه با تابلوهای نصب شده در سطح شهر گرگان محسوس بوده و متأسفانه این موارد کمتر مورد توجه بوده است.

٢) تابلوهای اطلاع رسانی، به ویژه تابلوهای تعیین جهت خروج و مسیر رانندگان بایستی کاملاً در معرض دید بوده و در مکانی نصب شوند که فرصت کافی را برای تصمیم گیری و اقدام به منظور پیشگیری از هر گونه تزاحم در اختیار رانندگان قرار دهد. ابعاد تابلوها باید طوری انتخاب شود که از مسافتی مناسب قابل دیدن و درک کردن باشد. در این رابطه نصب تابلوهایی با ابعاد و ارتفاع مناسب بسیار حائز اهمیت می باشد. به عنوان مثال بهتر است که در مسیری چون بزرگراه شهید کلانتری از تابلوهای پایه بلند که به صورت عرضی و در ارتفاعی مناسب در سایر بزرگراههای مشابه استفاده می گردد نصب شود. در سایر مسیرها نیز غالباً تابلوها در اندازه‌های کوچک تعبیه شده‌‌اند که دید ندارند و بلا استفاده هستند. که از آن جمله می توان به تابلوهای راهنمای پایانه های مسافربری و حمل و نقلی همچون راه آهن گرگان، فرودگاه گرگان و ترمینال مسافربری اشاره کرد(تابلوهای کوچک و نامناسب موجود در حوالی میدان شهداء در مجاورت امامزاده عبداله از آن جمله است) که اصلاح آنان و نصب تابلوهایی بلند تر و بزرگتر فوق العاده ضروری و الزامی است. 

٣) تابلوها و علائم شهری باید هر چند سال یکبار تعمیر و بازسازی شوند و یا در صورت لزوم تعویض گردند. در شهر گرگان بعضاً تابلوهایی را مشاهده می نماییم که رنگ و استحکام خود را از دست داده‌اند و برای شهروندان گویا نیستند. به همین علت کنترل‌های دوره‌ای و بازدیدهای منظم و شناسایی علائم معیوب و مشکل‌دار از اهمیت بسیاری برخوردار است.

۴) نصب تابلوها و علائم شهری نقش مهم و کلیدی در هدایت و راهنمایی شهروندان و مسافران برای پیدا کردن مسیرهای درون شهری دارد. ضرورت اصلاح برخی تابلوهای موجود و ایجاد تابلوها و علائم جدید جهت نمایاندن مراکز درمانی، نظامی، انتظامی و  اداری(خصوصاً مجتمع ادارات استان در ورودی غربی شهر)، مراکز عمده تجارت و خرید شهر و بازارهای قدیمی با عنایت به نقش حساس گرگان از نگاه سیاسی و اداری و گردشگری کاملاً ملموس است.

۵) ناهارخوران، النگ دره و روستای زیارت از جمله مکان‌هایی هستند که گردشگران وارد شده به گرگان به محض ورود به شهر برای یافتن مسیرهای منتهی بدانها چشم می‌دوانند، پس لازم است که در کلیه مسیرهای درون شهری، همچنین پیرامون شهر(بلوارهای صیاد و کاشانی)، سه راهی ناهارخوران-گلشهر و . . . تابلوهای واضحتر و مناسبتری از علائم موجود با ارتفاع بیشتر و ابعادی بزرگتر نصب گردد. حال بماند که در نصب تابلوها و علائم موجود در سطح شهر کمتر توجهی به تفرجگاه هزارپیچ گردیده است.

۶) تقریباً در هیچ کجای شهر گرگان نمی توانید تابلوهای راهنمایی را مشاهده کنید که هدایتگر مسافران و گردشگران به به سمت آثار و اماکن تاریخی و فرهنگی باشند. در شهرهایی چون یزد، کرمان و اصفهان، علائم موجود به خوبی نمایانگر مکانهایی چون موزه ها و بافتهای تاریخی این شهرها می باشند اما در شهری چون گرگان هیچگونه تابلو و علامتی که معرف بافت قدیم و تاریخی گرگان، موزه گرگان، کاخ موزه گرگان و موزه صنایع دستی باشد حتی در نواحی مرکزی شهر نصب نگردیده و مسافران وارد شده به شهر گرگان پس از چندین روز گشت و گذار حتی از وجود بافت ارزشمند تاریخی گرگان که از شاخصترین بافتهای تاریخی است بی اطلاع اند. 

٧) در رابطه ی با تابلوهای راهنما یکی از مسائل مورد توجه خصوصاً در شهرهای بزرگ، مراکز استانها و شهرهای گردشگر پذیر، نصب تابلوهایی در ابعاد و ارتفاع و شکل مناسب از نظر گرافیکی و محتوا در ورودی شهر و شهرستان می باشد. بدین جهت ضروریست که در مسیرهای ورودی شهرستان به ترتیب در شرق در حوالی پارک جنگلی قرق، در غرب پس از سه راهی بندر ترکمن و در جنوب پیش از فرودگاه بین المللی گرگان تابلوهایی نصب گردد که ضمن خوشامد گویی، ویژگی های طبیعی و تاریخی گرگان نیز در آنها نمایان باشد. همچنین نصب تابلوهایی با همان مضامین در ورودیهای اصلی شهر یعنی بلوارهای جرجان، استرآباد و هیرکان الزامی است.

٨) مراکز دانشگاهی گوناگون همچون دانشگاه علوم پزشکی گرگان، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، دانشگاه جامع گرگان و  . . . نیز در این خصوص تاکنون چندان مورد توجه نبوده اند و به همین منظور نصب تابلوهای راهنمای مراکز آموزش عالی در گرگان جهت ارائه خدمات مناسبتر به دانشجویان تازه وارد، ضروریست.

موارد مذکور شامل عناوین و مسائلی می باشد که در خصوص تابلوهای راهنمای شهری برای نگارنده تاکنون مشهود بوده و مسلماً جهت ارتقاء و بهینه سازی تابلوهای راهنمای شهری، فهرست فوق قابل بسط می باشد. امید است که این موارد مورد توجه مدیران و مسئولان محترم شهری و سایر نهادهای مرتبط در گرگان واقع شود

نویسنده : احسان ارشاد : ۱۱:٢۸ ‎ق.ظ ; یکشنبه ٢۳ آبان ۱۳۸٩
Comments نظرات () لینک دائم

روز جهانی شهرسازی بر شهرسازان فرهیخته گرگان زمین مبارک

روز هشتم نوامبر در سال 1949 توسط پرفسور کارلوس ماریا دلاپائولرا، استاد فقید دانشگاه بوینوس آیرس آرژانتین همزمان با افتتاح انستیتو مطالعات شهرسازی دانشگاه، تحت عنوان روز جهانی شهرسازی (World Town Planning Day) ثبت گردید.

وی هدف اصلی خود را از نام گذاری چنین روزی پیشبرد و بالابردن علاقه به مباحث شهرسازی در میان عامه مردم و متخصصان در مقیاس های محلی، ملی و بین المللی عنوان نمود.

این مراسم به طور جداگانه در کشورهای مختلف برگزار می گردد و برخی نهادهای بین المللی نیز حامی این جریان هستند که مهمترین آنها ISOCARP یا جامعه بین المللی برنامه ریزان شهری و منطقه ای می باشد که محل دفتر مرکزی آن در شهر لاهه هلند است. اکنون شهرسازان 40 کشور دنیا، همه ساله این روز را جشن می‌گیرند. در ایران هم از سال 83 این مراسم معمولاً در نیمه ی آبان ماه برپا می گردد.

نگارنده کمترین خود را شهرساز نمی داند لیکن به جهت قرابت در حوزه ی علمی و تخصصی، مراتب تبریک و سپاس به شهرسازان عزیز اعلام می گردد. به امید آنکه با همت و تلاش والای شهرسازان گرگانی، شهری آباد، سالم، پایدار و برازنده مردمان شایسته و فهیم این دیار تاریخی داشته باشیم. 

**** *** ***

گفتگوی شهرساز با شهردار

گفتم که شهرسازم ای شهردار محبوب             گفتا که مدرکت کو نامت به دفتر آید

گفتم که طرح جامع شهردار چگونه بیند            گفتا به روی دیوار شیک و مصوب آید

گفتم کنی پیاده طرحی ز شهرسازان                   گفتا ز شهرداران این کار کمتر آید

گفتم که از ترافیک راه عبور بسته است         گفتا بمان همان جا شاید که افسر آید

گفتم فضای سبزی در شهر نیست پیدا          گفتا که لِنز سبزی بر دیده خوشتر آید

گفتم ز چاله چوله ماشین ما فنا شد       گفتا که کار ساز است صد شغل از آن برآید

گفتم که از شب عید مانده به جا زباله              گفتا که پیک بهداشت در ماه آذر آید

گفتم که بی ضوابط شد کار برج سازان             گفتا حقوق هر برج زین برج ها درآید

گفتم چگونه باشد افزایش تراکم                         گفتا که نام نیکش همراه با زر آید

گفتم که از عوارض ما را معاف فرما                           گفتا که با مخارج باید برابر آید

گفتم قطار شهری کی راه خواهد افتاد           گفتا که صبر ایوب زین داستان سر آید

نویسنده : احسان ارشاد : ۱٢:٠٢ ‎ب.ظ ; یکشنبه ۱٦ آبان ۱۳۸٩
Comments نظرات () لینک دائم

و باز هم غربت گرگان در گرگان...!!!

پاراگراف ذیل، حاوی بخشی از سخنان رئیس سازمان میراث فرهنگی استان است که هفته ی گذشته در خبرگزاری فارس منتشر گردید:

". . . مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان گلستان یادآور شد: در چهارمین جشنواره فرهنگ اقوام ایران‌زمین، آداب و رسوم و ویژگی‌های فرهنگی اقوام گلستانی در قالب شش قومیت شامل قوم ترکمن، کتول، سیستانی، قزاق، قزلباش و محلی مازندرانی نیز به نمایش گذاشته می‌شود . . . "

هر گاه علاقه مندان به این دیار تاریخی قلمی برمی دارند و سطوری چند اندر حکایت مظلومیت های آشکار گرگان زمین می نگارند و یا در محافل رسمی و غیررسمی تأکید بر آن می نمایند که سایه ی تبعیض باید از سر این خاک تاریخی برداشته شود در مقابل یا به فرافکنی متهم می شوند و یا آنکه با این پرسش و به عبارت گویاتر با این واکنش مواجه می گردند که این همه تعصب و گرگان پرستی و افراط در عشق ورزی به زادگاه از بهره چه؟ به راستی آیا پی بردن به آنچه که امروز در حق این شهر و مردمانش، خواسته یا ناخواسته و آگاهانه یا ناآگاهانه روا داشته می شود اینچنین دشوار و ادراک آن، آنچنان سنگین است که تفکیک و تشخیص دو مقوله ی کاملاً متفاوت گرگان پرستی و دفاع از حقوق بحقه و مسلم این شهر و دیار، برای برخی ابهام آمیز می نماید!!!؟؟ تردیدی نیست که با کمی تعمق و ژرف اندیشی به راحتی به درک این مهم می توان نائل آمد که بازیابی برخی حقوق از دست رفته را ضرورتی عاجل و اجتناب ناپذیر است.

خبر منتشر شده ی  فوق که غفلت از تاریخ و فرهنگ غنی و پرجاذبه ی استرآباد را در مهمترین رویداد فرهنگی هفته های آتی این شهر و استان بر ما عیان می دارد، تنها صفحه ای از کتاب غم انگیز محرومیتها و مظلومیتهای بی پایانی است که اهالی این دیار از آن دم می زنند.

بارها اذعان نموده ایم که استان ما رنگین کمانی از اقوام و فرهنگهای مختلف است و ایران کوچک زیباترین تعبیری است که می توان برای این تنوع فرهنگی بکار برد اما در این میان آنچه که بسیار تأمل برانگیز و صد البته تأسف برانگیز است آنکه، برخی در میان این تکثر و تنوع فرهنگها، هیچ سهمی را برای استرآباد و اهالی استرآباد قائل نیستند.

شهری که البته تنها به همت مورخین و فعالان فرهنگی کوشا و غیرتمندش در باب تاریخ و فرهنگ افتخارآمیزش، هزاران صفحه کتاب و مقاله علمی به رشته تحریر درآمده این روزها نه تنها هویت غرورآفرین تاریخی و فرهنگ اصیلش به واسطه ی بعضی رویه های ناصحیح، مکتوم می ماند بلکه ناباورانه در پدیده ای نادر، هراس از حتی نام تاریخی اش را نظاره گر هستیم!!! به اعتقاد صاحب این قلم آنجا که قدرت منطق و استدلال، حاکم باشد لحن دردمندانه در نوشتار فاقد اثربخشی لازم خواهد بود اما به هنگام وصول اخبار اینچنینی که ارائه ی هر برهان و حجتی به مثابه ی توضیح واضحات می باشد نمی توان سخنی ولو دردمندانه بر زبان جاری نساخت. مطمئناً ساکنان و علاقه مندان به شهر مستعد و تاریخی گرگان ظهور و بروز این مسائل را برنمی تابند و تکدر خاطر حاصله نیز از حافظه ی تاریخی این شهر و مردمانش زدوده نخواهد شد. 

نویسنده : احسان ارشاد : ۸:٢٤ ‎ب.ظ ; جمعه ۱٤ آبان ۱۳۸٩
Comments نظرات () لینک دائم

گرگان؛ شهر بی کمربند / دورگذر جدید می تواند سبز باشد

در نتیجه روند شتابان توسعه فیزیکی شهر گرگان در طی دهه های اخیر، محوری که زمانی نقش کنارگذر و کمربندی را در این شهر ایفا می نمود امروزه به یک بزرگراه درون شهری تغییر نقش داده که این موضوع، مشکلات عدیده ای را سبب گردیده است.

موقعیت ویژه ی گرگان به لحاظ ارتباطی و ترانزیتی و قرارگیری در مسیر کریدور شمال شرق به شمال غرب، پسکرانه وسیع، کارکردهای خاص اداری و سیاسی، عملکرد گذرگاهی گرگان، احداث شهرکهای مسکونی متعدد همچون دادگستری، حافظ، سعدی، شهریار، جهاد و ویلاشهر در حاشیه شمالی شهر و به تبع آن شکل گیری کاربریهای متعدد در آن محدوده به اقتضای نیاز شهر، موجب شدت یافتن بار ترافیک عبوری در کمربندی فعلی و یا به عبارت صحیح تر بزرگراه شهید کلانتری گردید که این مسئله علاوه بر ازدحام بیش از پیش وسائط نقلیه و خودروهای سنگین، به تعبیر اهالی مطبوعات و برخی روزنامه نگاران این امتداد را به قتلگاهی برای شهروندان بدل نمود که شاهد آن وقوع برخی سوانح دلخراش در این محور است.

احداث کمربندی جدید در گرگان از مدتها قبل پیش بینی گردید اما فرآیند بسیار طولانی و پرپیچ و خمی را تا رسیدن به مرحله ی اجرایی طی نمود. مطالعات مرحله اول و دوم کمربندی گرگان که در سال ۱۳۷۶ از مبدأ قبل از روستای انجیراب در محور گرگان ـ بهشهر آغار و در محدوده ۴ کیلومتری قبل از روستای جلین به محور آزادشهر ـ گرگان ختم می گردید به تصویب رسیده بود، اما براساس درخواست مسؤولین محلی، محور انجیراب، امیرآباد و سرخنکلاته به عنوان کنارگذر گرگان در جلسه امور زیربنایی مسؤولان استان پیشنهاد گردید که اداره کل راه و ترابری نیز مراتب را به معاونت ساخت و توسعه راههای وزارت متبوع منعکس و بلافاصله مطالعات فاز اول توسط مشاور مربوطه آغاز شد. اما متأسفانه با گذشت یک دوره زمانی قابل توجه، همچنان شهر گرگان از وجود یک کمربندی ایمن و کارآمد بی بهره است این در حالیست که در بسیاری از شهرهای به مراتب کوچکتر از گرگان چه در داخل استان و چه در سایر استانها احداث و بهره برداری از کنارگذرها و کمربندی های جدید را شاهد بوده ایم.

واقع شدن کمربندی فعلی در محدوده قانونی شهر مشکلات بسیاری را به بار آورده اما با آغاز عملیات احداث محور جدید کمربندی اینک فرصتهای ارزشمندی پیش روی مسئولان شهری و مدیران استانی قرار دارد.

کمربند سبز برای بسیاری از شهرسازان و برنامه ریزان شهری نام و اصطلاحی آشناست. این ایده را نخستین بار ابنزر هاوارد (نظریه پرداز و تئوریسین شهری اهل انگلستان) در قالب نظریه باغشهرها مطرح نمود که امروزه نیز پیرو این تئوری، مدیران شهری در کلانشهرهایی چون اصفهان و تهران در راستای اهدافی چون کاهش بار آلودگی شهرها، ایجاد مناطق تفرجگاهی، محدود کردن رشد افقی و تحدید حدود شهرها به دنبال اجرای این طرح هستند. ناگفته نماند که کمربند سبز یا green belt سطحی درختکاری شده در اطراف شهر است که درختان آن متناسب با شرایط و اقلیم منطقه کاشته می شوند. عرض استاندارد کمربند‌های سبز ۵٠٠ متر است که ایجاد این حجم از فضای سبز برای شهری چون گرگان آن هم در محور کمربندی شاید دارای اولویت اجرایی نباشد و یا اساساً غیرضروری تلقی گردد اما در اینجا هدف از مطرح نمودن این موضوع تنها الگو گرفتن از طرحهای کمربند سبز و حداقل ایجاد یک نوار سبز از درختانی با گونه های سازگار، ماندگار و مناسب با شرایط اقلیمی است که مطمئناً تحقق این مهم دور از دسترس نخواهد بود. نباید از یاد برد که یکی از ویژگی های منحصر به فرد گرگان از سالها پیش، امتداد درختان سربه فلک کشیده به طول ١۵ کیلومتر در مبادی ورودی غربی و شرقی شهر می باشد که با ادامه ی این مسیر سبز در دورگذر جدید الاحداث، شهر گرگان در احاطه ی حلقه ی سبز چشم نواز تر خواهد بود. همچنین مقتضی است که شهرداری گرگان نیز در حرکتی هدفمند و در بازه ی زمانی معین اقدام به زیباسازی بزرگراه شهید کلانتری نموده و با ایجاد فضاها و سطوح سبز در پیرامون، میانه و جزیره ترافیکی  این مسیر و همچنین ساماندهی کاربری های واقع شده در حول این محور و کمک به جابه جایی کاربریهای ناسازگار تا حد امکان، این بزرگراه را به یکی از زیباترین محورهای ارتباطی شهر گرگان تبدیل نماید.


پی نوشت: بر اساس اعلام منابع رسمی، عملیات اجرایی کنارگذر گرگان به طول ١۵/۵ کیلومتر از پاییز سال گذشته آغاز گردیده است. این قطعه بخشی از پروژه کنار گذر مشترک گرگان، کردکوی به طول ۵۴ کیلومتر می باشد. مدت پیمان این پروژه ٢۴ ماه تعیین شده است.

نویسنده : احسان ارشاد : ۱٢:٤۱ ‎ق.ظ ; دوشنبه ۱٠ آبان ۱۳۸٩
Comments نظرات () لینک دائم